Boşanmada Ev, Araba, Altın ve Borçlar Nasıl Paylaşılır?

Ev kimin adına kayıtlıysa onun mu?

Hayır. Tapu tek eşin adına olsa bile, taşınmaz mal rejimi devam ederken maaş veya ticari kazanç gibi edinilmiş gelirlerle alınmışsa tasfiyede diğer eşin katılma alacağı doğabilir. Katılma alacağı, doğrudan tapudaki yarım hissenin otomatik kazanılması demek değildir; kural olarak parasal nitelikli alacaktır. Eşin hangi gelirle katkıda bulunduğunun ayrı ayrı ispatı gerekmediği durumlar bulunur. Ancak taşınmazın edinilmesinde mirastan gelen para, evlilik öncesi birikim veya aileden bağış gibi kişisel mal unsurları kullanılmışsa hesap değişebilir.

TMK m.222'de bir eşin bütün mallarının aksi ispat edilene kadar edinilmiş mal kabul edildiği karine vardır. Buna rağmen her evlilik malının mutlaka eşit fiziki parçaya ayrılacağı düşüncesi yanlıştır. Katılma alacağının hesabında artık değer, borçlar, denkleştirme ve eklenmesi gereken değerler değerlendirilir.¹

Evlilikten önce alınan ev paylaşılır mı?

Mal rejimi başlamadan önce sahip olunan mal kural olarak kişisel maldır. Örneğin evlilikten önce tapusu alınmış ev, o tarihteki mülkiyeti nedeniyle kişisel mal niteliği taşıyabilir. Ancak evlilik süresince bu eve ait kredinin edinilmiş gelirlerden ödenmesi, değer artış payı veya denkleştirme hesabı doğurabilir. Aynı şekilde evlilik öncesi evin kira gelirleri, sözleşmeyle farklı rejim seçilmemişse edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilir. Evin kendisi ile gelirinin hukuki sınıfı aynı olmayabilir.²

Miras, bağış ve düğün altınları

Bir eşin miras yoluyla edindiği para veya taşınmaz, kanunen kişisel maldır. Bu kişisel malın başka bir malvarlığına dönüştürülmesi, kaynak bağlantısının kanıtlanmasını gerekli kılabilir. Düğünde takılan ziynetlerin kime ait olduğu ise kendi içtihat çizgisi ve somut olayın özellikleriyle değerlendirilir; “bütün altınlar otomatik olarak kadınındır” veya “hepsi edinilmiş maldır” şeklindeki kategorik açıklamalar hatalıdır. Ziynet alacağı ile mal rejimi tasfiyesi birbirinden farklı davalar ve ispat sorunları yaratabilir.³

Krediyle alınan araba ve evin borcu

Kredi borcu, mülkiyetin edinildiği tarih, taksitlerin hangi kaynakla ödendiği ve borcun mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumu birlikte ele alınır. Evlilik sırasında edinilen bir araç için kişisel maldan peşinat ödenmiş olabilir; bakiye kredi edinilmiş gelirlerle karşılanmış olabilir. Böyle bir durumda tek bir “araba ikiye bölünür” hesabı sağlıklı değildir. Banka kredi sözleşmesi, ödeme planı, dekontlar, araç alış ve satış tarihleri ile piyasa değeri önemlidir.

Eşlerden her biri üçüncü kişilere karşı kural olarak kendi borçlarından sorumludur. Bununla birlikte tasfiye hesabında edinilmiş malın borçlarının düşülmesi gerekir. Diğer eşe ait kişisel borcun aile içinde nasıl karşılandığı, hangi mal kesiminden ödeme yapıldığı ve bunun denkleştirmeye yol açıp açmadığı ayrı değerlendirilir.

Mal kaçırmak amacıyla devir yapılırsa

Mal rejiminin sona ermesine yakın zamanda eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan bazı devirler, TMK m.229 çerçevesinde eklenecek değer olarak hesaba katılabilir. Bir eşin aracını kardeşine devretmesi tek başına kötü niyetin kesin kanıtı değildir; ancak satış bedeli, ödeme biçimi, akrabalık ilişkisi ve devir zamanı araştırılabilir. Malvarlığının fiilen geri alınması ile tasfiye hesabına eklenmesi farklı hukuki sonuçlardır. Hak kaybı riski varsa ihtiyati tedbir gibi geçici hukuki korumalar ayrıca değerlendirilebilir.

Boşanma protokolünde mal paylaşımı yazmalı mı?

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejimi taleplerinin açık ve belirli şekilde düzenlenmesi ileride tartışmayı azaltabilir. “Birbirimizden hiçbir alacağımız yoktur” türü genel ifadelerin hangi hakkı kapsadığı somut dosyada yorum uyuşmazlığı yaratabilir. Tapu devri, şirket hissesi veya kredi sorumluluğu gibi alanlarda gerekli resmî işlemler ve üçüncü kişilerin hakları ayrıca önemlidir. Boşanma protokolü bankanın kredi borçlusunu kendiliğinden değiştirmez.

Örnek olay: Evlilikten önceki arsanın üzerine ev

Eşlerden biri evlilikten önce sahip olduğu arsaya, evlilik sırasında ortak yaşamın gelirleriyle bina yaptırıyor. Arsa kişisel mal olarak kalabilir; fakat binanın finansmanı ve değer artışı bakımından diğer eşin alacak iddiası doğabilir. İnşaat faturaları, kredi hareketleri, ruhsat ve piyasa değerleri birlikte değerlendirilir. Basitçe “arsa benim, ev de tamamen benim” demek her zaman yeterli değildir.

Katılma alacağı hesabında neler düşülür, neler eklenir?

Edinilmiş mallara katılma rejiminde hesap, yalnızca tapu ve araç ruhsatlarının isimlerine bakılarak yapılmaz. Her eşin edinilmiş malları ve kişisel malları belirlenir; tasfiyeye konu malın değerinden ilgili borçlar düşülür ve kanunda öngörülen eklenecek değerler veya denkleştirme kalemleri tartışılır. Böylece artık değere ulaşılır. Katılma alacağı da kanuni kural ve varsa geçerli mal rejimi sözleşmesi çerçevesinde belirlenir. Evlilik sürerken tek maaşla alınmış bir taşınmazın yalnızca maaşı kazanan eşe ait sayılması doğru değildir; bununla birlikte miras kalan paranın kişisel mal niteliği de göz ardı edilmemelidir.

Değerleme tarihi ayrı bir uyuşmazlık kaynağıdır. Mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olan malların tasfiye anındaki değerinin esas alınmasına ilişkin hükümler, malın niteliğine göre uygulanır. Örneğin evlilik sırasında alınan bir araç boşanma davası açıldıktan sonra satılmışsa satış tarihi, bedeli ve işlemin amacı incelenebilir. Bu nedenle “boşanma anındaki piyasa değeri ikiye bölünür” biçimindeki kısa formül her durumda doğru değildir. Eşin borcunun ne için alındığı, aile bütçesine kullanılıp kullanılmadığı ve kalan borcun kişisel mal veya edinilmiş mala ilişkin olması sonuç üzerinde etkili olabilir.

Şirket payları, ziynet eşyaları ve dijital varlıklar

Tasfiye yalnız ev ve araba ile sınırlı değildir. Evlilik sırasında edinilen şirket payları, mevduat hesapları, yatırım araçları ve bazı dijital varlıklar da uygun koşullarda inceleme konusu olabilir. Şirketin bütün varlıklarının kişisel tasfiyeye konu edildiği düşünülmemelidir; payın hukuki niteliği ve değeri, şirket malvarlığından ayrılmalıdır. Ziynet eşyalarında ise mal rejimi hesabı ile ziynetin aidiyetine yönelik iade veya alacak iddiası birbirine karıştırılmamalıdır. Güncel içtihat ve somut teslim, kullanım, bağış ve anlaşma koşulları bakımından ayrıca değerlendirme gerekir.

Uzlaşmalı boşanmada yalnız “tarafların birbirinden mal talebi yoktur” şeklindeki soyut ifade, gelecekte mal rejimi tasfiyesi tartışmalarına yol açabilecek kadar belirsiz kalabilir. Malların listesi, hangi eşe kalacağı, kredi borcunun nasıl ödeneceği, tapu devrinin hangi resmî işlemle tamamlanacağı ve ödemelerin ne zaman yapılacağı açıkça gösterilmelidir. Taraflardan birinin baskı altında imzaladığını ileri sürdüğü veya kapsamını anlamadığı protokoller yeni uyuşmazlıklar doğurabilir. Mal paylaşımı bir pazarlık konusu olabileceği kadar, kanuni haklar ve usul kurallarının dikkatle işletilmesini gerektiren bağımsız bir hukuk sürecidir.

Mal paylaşımı ile nafaka aynı hesap değildir

Boşanma davasında talep edilen nafaka, maddi ve manevi tazminat ile mal rejiminden doğan katılma alacağı ayrı hukuki temellere dayanır. Tarafların bir konuda anlaştığı varsayılarak diğer haklardan da feragat edildiği kolayca kabul edilmemelidir. Bir evin kimin kullanımına bırakılacağı, mülkiyetin devri ve çocukların barınma ihtiyacı farklı sorunlardır. Özellikle aile konutu şerhi, taşınmaz devri veya tapu iptali iddiaları ayrı incelemeye ihtiyaç duyabilir. Tasfiye hesabı hazırlarken evlilik tarihi, varsa seçilen mal rejimi, malın edinildiği tarih, kredi dökümleri ve kişisel mal kaynakları tarih sırasına konulmalıdır. Uzlaşma metni de bu ayrımları açıkça yansıtmalıdır.

Sonuç

Malın üzerindeki isim değil, edinilme zamanı, kaynağı ve mal rejimindeki yeri belirleyicidir.