USUL HUKUKU
Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: İşçilik ve Tazminat Alacakları Nasıl Talep Edilecek?
Bir işçi fazla mesai alacağını hesaplamak için işverenin puantaj kayıtlarına ihtiyaç duyabilir. Trafik kazası mağdurunun tazminatı ise aktüeryal rapor olmadan netleşmeyebilir. Türk hukukunda uzun süre bu sorunlara çözüm sağlayan yollardan biri, HMK m.107'deki belirsiz alacak davasıydı. 7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026 itibarıyla HMK m.107'yi yürürlükten kaldırdı ve kısmi davayı yeniden düzenledi. Bu değişiklik, alacak hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; talebin usulen nasıl ileri sürüleceği değişiyor.
Bir işçi fazla mesai alacağını hesaplamak için işverenin puantaj kayıtlarına ihtiyaç duyabilir. Trafik kazası mağdurunun tazminatı ise aktüeryal rapor olmadan netleşmeyebilir. Türk hukukunda uzun süre bu sorunlara çözüm sağlayan yollardan biri, HMK m.107'deki belirsiz alacak davasıydı. 7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026 itibarıyla HMK m.107'yi yürürlükten kaldırdı ve kısmi davayı yeniden düzenledi. Bu değişiklik, alacak hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; talebin usulen nasıl ileri sürüleceği değişiyor.
Eski sistemde belirsiz alacak davası ne sağlıyordu?
Belirsiz alacak davasında, davanın açıldığı tarihte alacağın miktar veya değerinin tam ve kesin olarak belirlenemediği durumlarda başlangıçta asgari tutar ileri sürülebiliyor; hesaplama belirginleşince talep artırılabiliyordu. Özellikle çalışma süresi ve ücret kayıtlarının işveren elinde olduğu uyuşmazlıklarda uygulama alanı buluyordu. Ancak hangi alacağın belirli, hangisinin belirsiz olduğu tartışmaları usulden ret ve hak kaybı riskleri yaratabiliyordu.
Yeni düzenleme bu ayrımın önemini azaltmayı hedeflerken, kısmi davadaki talep artırımına farklı bir yapı kazandırdı. Davacının alacağının bir kısmını dava etmesi hâlinde, talep konusu aynı dava içinde bir kez, tahkikat sona erene kadar, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın artırılabilir. Artırılan miktar yönünden zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Bu düzenleme, artırımın usulü ile harç ve talep sonucu gibi uygulama meselelerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.1
Zamanaşımı neden kritik?
Eski kısmi dava modelinde dava konusu yapılmayan kısım için zamanaşımı tartışmaları ciddi önem taşıyordu. Yeni HMK m.109/4, artırılan kısım bakımından zamanaşımının dava tarihinden itibaren kesildiğini açıkça düzenler. Ancak bu sonucun gerçekleşebilmesi için kanuni koşullara uygun kısmi dava açılması ve talep artırımı yapılması gerekir. Alacağın kendi zamanaşımı süresi, fesih tarihi, temerrüt ve dava şartı arabuluculuğun etkisi ayrı değerlendirilecektir.
Örneğin işçinin fazla mesai alacağını belirli başlangıç bedeliyle dava ettiğini düşünelim. İşveren kayıtları ve tanık anlatımları üzerine bilirkişi hesaplaması yapılırsa, davacı tahkikat sona ermeden bir defalık artırımı kullanabilir. Buna karşılık hüküm verildikten sonra aynı dava içerisinde sınırsız artırma olanağı bulunduğunu varsaymak yanlış olur.2
Önceden açılmış belirsiz alacak davaları ne olacak?
7589 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin onuncu fıkrası çok açıktır: Yürürlükten kaldırılan HMK m.107, kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder. Dolayısıyla “artık belirsiz alacak davası yok, dosyanın düşmesi gerekir” yaklaşımı doğru değildir. Dava açıldığı tarihte yürürlükteki rejim ve sonradan getirilen açık geçiş düzenlemesi birlikte okunur. Yargılamanın hangi aşamada olduğu, daha önce talep artırılıp artırılmadığı ve taraf işlemleri ayrıca değerlendirilmelidir.3
Kısmi dava ile ıslah aynı şey mi?
Hayır. HMK m.109/4'te açıkça düzenlenen özel talep artırımı ile HMK'nın ıslah hükümleri farklı usul kurumlarıdır. Her iki yolun şartlarını, sayısını ve zamanını birbirinin yerine kullanmak doğru değildir. Artırımın “bir defaya mahsus” olduğu ve tahkikat sonuna kadar kullanılacağı açıkça yazılıdır. Bunun dava harcı, karşı tarafın savunma hakkı, ferî talepler ve faiz başlangıcı üzerindeki etkileri somut davanın durumuna göre değerlendirilmelidir. Dava dilekçesinde talep edilen ana para ile faiz gibi ek isteklerin açık kurulması önemini korur.
İş hukuku pratiğinde ne değişir?
İşçinin kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacakları aynı nedenle doğmaz; her birinin kanuni şartları ve ispat araçları farklıdır. Yeni usul modeli, fesih bildirimine ilişkin delilleri ve maaş hesaplarını önemsiz hâle getirmez. Dava şartı arabuluculuk, taleplerin açıkça belirtilmesi, son tutanak ve zamanaşımı incelemesi yine yapılmalıdır. Hesaplamanın işveren kayıtları, tanıklar, bordrolar ve banka hareketlerine dayanması özellikle fazla mesai iddialarında önemlidir.
Tazminat davalarında ise zarar hesabının niteliği, tedavi ve iş göremezlik verileriyle ortaya çıkabilir. 7589 sayılı Kanun'un TBK m.55'e getirdiği faiz ve ön ödeme hükümlerinin, yeni kısmi dava usulünden ayrı düzenlemeler olduğunu unutmamak gerekir. Bir dosyada hem talep artırımı hem maddi zarar hesabı hem de faiz dönemleri farklı hukuki sorunlardır.
Örnek olay: Eksik bordro yüzünden netleşmeyen ücret
Bir çalışanın bordrosunda aylık 30.000 TL görünmekte, banka ödemeleri ve mesajlaşmalar daha yüksek net ücret aldığını düşündürmektedir. Fazla mesai ve kıdem hesabı ücretin gerçek miktarına göre değişecektir. Dava açılırken hangi tutarın esas alınacağına ilişkin belirsizlik, yeni rejimde kısmi dava ve talep artırımı stratejisiyle yönetilebilir. Ancak gerçek ücretin ispatı ayrı bir meseledir; tek taraflı beyan yeterli olmayabilir.
Talep sonucu belirlenecekse hesap yöntemi nasıl yazılmalı?
Dava dilekçesinde yalnız “alacağımın tamamını istiyorum” denilmesi, alacağın neden ve hangi dönem için doğduğunu göstermeye yetmez. İşçilik alacaklarında hizmet başlangıcı ve bitişi, çalışma düzeni, fazla mesai iddiası, ödenmeyen ücret ayları, izin kullanımı ve yapılan kısmi ödemeler ayrı kalemler hâlinde açıklanmalıdır. Trafik kazası veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle istenen tazminatta ise zarar türü, olay tarihi, kusur iddiası ve mevcut hesap verileri belirtilmelidir. Bilirkişi raporunun neyi hesaplaması istendiği açık bir vakıa temeline dayanmalıdır.
Yeni kısmi dava düzenlemesi kapsamında, talep edilen miktarın bir kere artırılmasına tanınan olanağın tüm teknik şartları takip edilmelidir. HMK'nın genel ıslah kuralları ile yeni artırım mekanizmasının birbirine karıştırılması, özellikle zamanaşımı itirazı ve usulî kazanılmış hak tartışmalarında sorun yaratabilir. İlk dava açılışının zamanaşımına etkisi ile daha sonra artırılan kısmın hukuki durumu, yeni hükmün lafzı ve varsa geçiş düzenlemesiyle birlikte yorumlanmalıdır.
İşveren vekili ve çalışan açısından farklı kontrol noktaları
İşçi açısından ilk adım arabuluculuk başvurusunda uyuşmazlık kalemlerini açıkça belirlemektir. Arabuluculuk son tutanağı ile dava talepleri arasında kapsam sorunu doğmaması için kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacakları somut olayda ayrı ayrı ele alınabilir. İşveren açısından bordroların, giriş-çıkış kayıtlarının, puantajların, elektronik çalışma sistemlerinin ve banka ödeme açıklamalarının düzenli tutulması önemlidir. Eksik bir personel dosyası, yargılama sürecinde alacak miktarının hesaplanmasını güçleştirebilir.
Yeni dava yöntemini ilgilendiren kanun değişikliğinin her alacak türü için aynı sonucu verdiği düşünülmemelidir. Tazminatın belirlenmesinde bilirkişinin rolü, kusur oranının değişmesi veya henüz doğmamış zararların tahmin edilmesi gibi hususlar ayrı usul meseleleri yaratabilir. Derdest belirsiz alacak davaları için öngörülen geçiş kuralı, sırf kanun değişti diye mevcut dilekçelerin otomatik geçersiz hâle gelmesini engeller. Uygulamada dosyanın açılış tarihi başlangıç kontrolü olmalıdır; yalnızca bir internet haberine dayanarak dava türünü değiştirmek hak kaybına yol açabilir.
Yeni dava açmadan önce kontrol listesi
Talebin doğduğu tarih, olay veya çalışma dönemi, davanın açılacağı tarih ve varsa zorunlu arabuluculuk sürecinin başlangıcı birlikte kaydedilmelidir. İşçilik alacaklarının tamamını tek miktar altında toplamak yerine kalemlerin ayrı hesabı yapılmalıdır. Sözleşme, bordro, banka dekontu ve zaman kayıtlarından hangi verilerin bilindiği; hangi verilerin işverenin elinde olduğu ortaya konulmalıdır. Bilirkişi raporu beklemek, dava açılışında vakıaların hiç açıklanmamasını haklı kılmaz. Davacı vekili kadar davalı vekilinin de dava tarihi ve yeni HMK rejimi bakımından itirazlarını zamanında ileri sürmesi önemlidir. İlk talep miktarının seçimi hem harç hem zamanaşımı hem de yargılama giderleri açısından sonuç doğurabilir.
Sonuç
Uyuşmazlığın maddi hukuk boyutu değişmeden usul araçları değişebilir. Bu yüzden dava tarihi, talep türü ve artırma aşaması birlikte incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Artık işçilik alacağı davası açılamaz mı?
Açılabilir. Değişiklik alacağın esasını değil usul yolunu etkiler.
2025'te açılan dava yeni sisteme geçmek zorunda mı?
Hayır. Eski davalar için geçiş hükmü vardır.
Dava içinde istediğim kadar artırım yapabilir miyim?
HMK m.109/4'te bir defalık ve tahkikat sonuna kadar artırım düzenlenmiştir.
Yeni düzenleme arabuluculuğu kaldırdı mı?
Hayır. İş uyuşmazlıklarındaki dava şartı arabuluculuk ayrı bir kurumdur.
Resmî kaynaklar
Yazının hazırlanmasında güncel metin kontrolü için aşağıdaki resmî mevzuat bağlantıları esas alınmıştır:
BU KONUDA İŞİNİZE YARAYABİLİR
Bu yayını paylaşın

Profil ve diğer yayınlar →