DİJİTAL HUKUK

Yapay Zekâ ile Üretilen Sahte Reklamlar: Dijital Yüz, Ses ve Dolandırıcılıkta Sorumluluk

Bir televizyon yıldızının yüzüyle hazırlanmış videoda “bu yatırım platformunu kullanın” deniliyor. Ses, ağız hareketleri ve mimikler gerçeğe benziyor; videonun sonunda bağlantıya tıklayan kişi parasını kaybediyor. Bu olay yalnızca teknoloji sorunu değil, reklam, tüketici, ceza ve kişilik hakları hukukunun kesişimidir. 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren düzenlemeler, yapay zekâ ile reklam oluşturulmasına ilişkin açık yükümlülükler getirirken, gerçek kişilerin dijital kopyalarının sahte deneyim ve tavsiye amacıyla kullanılmasına özel sınırlamalar getirdi.

Bir televizyon yıldızının yüzüyle hazırlanmış videoda “bu yatırım platformunu kullanın” deniliyor. Ses, ağız hareketleri ve mimikler gerçeğe benziyor; videonun sonunda bağlantıya tıklayan kişi parasını kaybediyor. Bu olay yalnızca teknoloji sorunu değil, reklam, , ceza ve kişilik hakları hukukunun kesişimidir. 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren düzenlemeler, yapay zekâ ile reklam oluşturulmasına ilişkin açık getirirken, gerçek kişilerin dijital kopyalarının sahte deneyim ve tavsiye amacıyla kullanılmasına özel sınırlamalar getirdi.

Yapay zekâ reklamı bütünüyle yasak mı?

Hayır. Yapay zekânın reklam üretiminde kullanılması tek başına hukuka aykırı değildir. Ticaret Bakanlığının 1 Temmuz 2026 tarihli açıklamasına göre yapay zekâ ile oluşturulmuş, insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin reklamlarda kullanılması hâlinde bunun açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilmesi gerekir. Ayrıca gerçek kişinin yapay zekâ teknolojisiyle oluşturulmuş dijital kopyasının bir mal veya hizmeti bizzat deneyimlemiş ya da tavsiye etmiş izlenimi verdiği reklamlar yasaklanmıştır. Bu iki kuralın birbirine karıştırılmaması gerekir.

Bir tamamen kurgusal sanal karakter kullanması ile gerçek bir oyuncunun yüzünü sahte yatırım tavsiyesinde konuşturması aynı eylem değildir. İlkinde açıklama yükümlülüğü, ikincisinde hem reklam yasağı hem kişilik ve diğer hukuk alanları gündeme gelebilir.1

Reklamı üreten, yayımlayan ve ödeme alan kişiler aynı sorumluluğu mu taşır?

Hayır. Reklam veren, reklam ajansı, içerik üreticisi, platform ve gelirini eden kişi birbirinden ayrı roller üstlenebilir. Ticari reklam mevzuatı bakımından reklam veren ve ilgili aracılar yönünden ortaya çıkabilir. bakımından ise fiilinin kim tarafından, hangi kastla gerçekleştirildiği önemlidir. Platformun sırf içeriği barındırması, bütün otomatik tazmin sorumlusu olduğu anlamına gelmez. Bildirim alma, içeriğe müdahale kapasitesi, uygulanacak hizmet sağlayıcı rejimi ve somut tartışılmalıdır.

Tüketici kaybını yalnızca içeriğin yapay zekâ ile oluşturulmasına bağlamak yeterli değildir. Hileli vaat, buna dayanarak yaptığı ödeme, haksız ve zarar arasındaki bağ ispatlanmalıdır. Yatırım dolandırıcılığı gibi olaylarda düzenleyici kurumlara veya banka ve ödeme hizmeti sağlayıcılarına başvuru seçenekleri de somut duruma göre değişebilir.2

Gerçek kişinin yüzü ve sesi hangi hakları ilgilendirir?

Kişinin yüzü, sesi ve onu belirlenebilir kılan görsel/işitsel unsurlar kişilik hakları ve koruması çerçevesinde değerlendirilebilir. İzin olmaksızın dijital kopya üretilmesi, ticari kullanım ve sahte tavsiye, TMK m.24–25 ile TBK m.58 kapsamında korunma veya taleplerini gündeme getirebilir. Ayrıca somut fiilin özellikleri varsa TCK'nın dolandırıcılık, kişisel veriler, özel hayat veya diğer suç söz konusu olabilir. Kanunda “her deepfake otomatik olarak şu cezayı alır” şeklinde tek hüküm olmadığı için eylemin hangi karşıladığı ayrı belirlenmelidir.

Bir kişinin kamuya açık fotoğrafının bulunması, bu fotoğrafın gerçek dışı reklamda sınırsız biçimde kullanılmasına izin verildiği anlamına gelmez. Gerçek , ifade özgürlüğü, parodi ve ticari reklamın ayrımı dikkate alınır.3

Hedefli reklamcılık ve çocuklar

2026 değişikliği yalnızca dijital karakterle sınırlı değildir. Hedefli reklamcılıkta kullanıcıların reklamın hangi kriterlere göre gösterildiğini anlaşılır biçimde öğrenebilmesine ilişkin yükümlülükler bulunmaktadır. Ticaret Bakanlığı, çocuklara kişisel veriler temelinde profilleme yapılarak hedefli reklam gösterilmesini yasaklayan düzenlemeyi de duyurmuştur. Bu kurallar, reklamın içeriği kadar kimlere ve hangi veri temeliyle gösterildiğini de hukuki incelemenin parçası hâline getirir.

Sahte reklamla karşılaşan kişinin ilk adımları

İlan bağlantısı, reklam hesabının görünen adı, tarih, ekran kaydı, ödeme dekontu ve varsa konuşmalar korunmalıdır. Platforma kimlik taklidi veya yanıltıcı reklam bildirimi yapılabilir. Para transferi gerçekleşmişse bankaya veya ödeme hizmeti sağlayıcısına derhâl işlem bildirimi iletilmelidir. şikâyeti ve tüketici/özel hukuk talepleri somut olaya göre gündeme gelebilir. İlan kaldırılmadan önce delilin güvenilir biçimde saklanması önemlidir; ancak sahte içeriği yayarak mağduriyeti büyütmemeye dikkat edilmelidir.

Örnek olay: Sahte doktor tavsiyesi

Bir kozmetik markasının reklamında tanınan bir hekimin yüzü ve sesi taklit edilerek ürünü kullandığı izlenimi yaratılır. Hekim böyle bir görüş vermediğini, reklam veren ise videoyu ajansın hazırladığını söyler. İncelemede gerçek kişiye ait dijital kopyanın kullanılması, tüketiciye sunulan deneyim/tavsiye iddiası, içerik onayı, reklamı yayımlatan taraf ve kişilik hakkı ihlali birlikte ele alınır. Reklam verenin işi ajansa bırakmış olması, mevzuat sorumluluğunu otomatik kaldırmaz.

Sahte video ile ikna edilen mağdur hangi aşamada ödeme yaptı?

Yapay zekâyla üretilmiş bir videoda tanınmış bir kişi yatırım öneriyor veya tanıdık bir doktorun sesine benzer sesle ürün tavsiye ediliyor olabilir. Mağdurun hangi ilanı gördüğü, nereden yönlendirildiği, sahte sitede hangi bilgileri girdiği ve ödemenin nereye aktarıldığı ayrı ayrı belirlenmelidir. Sahte videonun kullanıldığı bütün olaylar aynı hukuki sonuca ulaşmaz. Kişinin bizzat para gönderdiği yatırım dolandırıcılığı ile bir işletmenin kimlik bilgilerini izinsiz kullanarak tüketiciyi yanlış yönlendirdiği reklam uyuşmazlığı farklı talepler doğurabilir. Suçun unsurları ve tazminat sorumluluğu, kullanılan teknolojinin adı üzerinden değil somut eylem üzerinden belirlenir.

Teknik inceleme bakımından videonun kaynağı, yüklenme tarihi, paylaşım bağlantısı, internet alan adının tescil verileri, reklam hesabı ve ödeme kuruluşu kayıtları önemlidir. İçerik silinmeden önce ekran görüntüsü ve mümkünse orijinal dosya korunmalıdır. Ancak teknik izlerin toplanmasında hukuka aykırı erişim yöntemleri kullanılmamalıdır. Mağdurun dolandırıcı tarafından yönlendirildiği mesajlaşma, banka dekontu ve tarayıcı geçmişi birlikte değerlendirildiğinde olayın zinciri daha açık biçimde ortaya konabilir.

Üç hukuki koruma katmanı

Birinci katman kişilik haklarıdır. Gerçek bir kişinin yüzü, adı veya sesi rızası dışında kullanılarak sahte bir açıklama atfedilmesi, TMK m.24–25 kapsamındaki korunma yollarını gündeme getirebilir. İkinci katman kişisel verilerin korunmasıdır. Yüz ve ses kayıtlarının işlenmesi, işleme şartlarına ve veri sorumlusunun rolüne göre 6698 sayılı Kanun bakımından ayrıca incelenebilir. Üçüncü katman ticari reklam ve tüketici hukukudur. Gerçek kişiye benzer dijital figür kullanımı, yanıltıcı nitelikteki iddialar ve reklamı yapanların açıklama sorumluluğu 2026 reklam değişiklikleri bakımından önemlidir. Her üç katman bazen aynı olayda birlikte bulunabilir.

Ceza hukuku boyutunda dolandırıcılık, kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi, özel hayatın gizliliği veya farklı suç tipleri gündeme gelebilir; fakat her deepfake otomatik olarak suç değildir. Parodi, sanat ve meşru ifade özgürlüğü ile ticari aldatma ve kişilik hakkı ihlali arasındaki sınır somut bağlamda kurulur. Bu nedenle sırf görüntünün yapay zekâyla oluşturulmuş olması yerine, mağdurun aldatılıp aldatılmadığı, iznin bulunup bulunmadığı ve kamusal yarar değerlendirilmelidir.

Markalar ve platformlar hangi tedbirleri almalı?

Markalar reklam içeriklerini yayımlamadan önce görselin kaynağını ve kullanılan kişi benzerliklerine ilişkin izinleri kontrol etmelidir. Influencer veya ajansla yapılan sözleşmede yapay zekâ içeriğinin işaretlenmesi, gerçek kişi izni, iddia doğrulama ve kaldırma prosedürü belirlenebilir. Platformların ilan ve reklam kabul süreçlerinde bildirim mekanizmalarını işlemesi önemlidir; ancak her platformun bütün kullanıcı içeriklerinden sınırsız ve aynı düzeyde sorumlu olduğu söylenemez. Somut platform rolü, ilgili mevzuat ve içerik bildiriminin tarihi belirleyicidir. İhlalin hızla durdurulması, zarar hesabı ve sonraki delil incelemesi için doğru kayıtlar tutulmalıdır.

Sonuç

Yapay zekâ bir üretim tekniğidir; hukuken belirleyici olan içerikte aldatma, kimlik taklidi, veri kullanımı, reklam yükümlülüğü ve somut zarardır.

Sık sorulan sorular

Her yapay zekâ reklamı yasak mı?

Hayır. Ancak açıklama ve sahte deneyim/tavsiye yasağı gibi kurallar uygulanabilir.

Ünlünün yüzünü kullanan yatırım reklamı gerçek olabilir mi?

Her iddia bağımsız doğrulanmalı; dijital kopya ve yetkisiz kullanım riski yüksektir.

Platform her sahte reklamın parasını öder mi?

Otomatik sonuç çıkarılamaz; sorumluluk ayrı hukuki şartlara bağlıdır.

Reklam ekran görüntüsü yeterli mi?

URL, tarih, hesap, ödeme ve teknik kayıtlarla desteklenmesi yararlıdır.

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olaylar, kendi belge ve koşulları içinde değerlendirilmelidir.

BU KONUDA İŞİNİZE YARAYABİLİR

Bu yayını paylaşın