Sosyal Medya Paylaşımlarının Ceza Hukuku Bakımından Sonuçları

Sosyal medya, ceza hukuku bakımından hukuktan bağımsız bir alan değildir. Gönderi, yorum, hikâye, video, canlı yayın ve başkasına ait içeriği yeniden paylaşma eylemleri, somut olayın özelliklerine göre cezai sorumluluk doğurabilir. Hesabın takma adla kullanılması veya paylaşımın sonradan silinmesi de tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Yargıtay uygulamasında yalnızca ekran görüntüsüyle yetinilmemesi; paylaşımın hangi hesaptan yapıldığı, hesabın sanıkla bağlantısı, içeriğin bütünlüğü ve gerektiğinde teknik verilerin araştırılması önem taşır. Bununla beraber kişinin hesabın kendisine ait olduğunu kabul etmesi, paylaşımın aidiyetinin değerlendirilmesinde güçlü bir delil sayılabilmektedir ².

TCK’nın 125. maddesi, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut fiil veya olgu isnadını ve sövmeyi yaptırıma bağlar. Paylaşımın herkesçe görülebilir olması, aleniyet nedeniyle cezanın artırılmasını gündeme getirebilir ¹.

“Bu karar hukuken yanlıştır” veya “belediye yönetimi başarısızdır” türündeki açıklamalar, kural olarak eleştiri niteliğindedir. Buna karşılık belirli bir kişiye doğrudan küfür edilmesi ya da delilsiz biçimde “hırsız”, “dolandırıcı” veya “rüşvetçi” denilmesi daha yüksek risk taşır. Yargısal değerlendirmede sözlerin bütünü, tartışmanın konusu, muhatabın kamusal konumu ve ifadelerin olgusal temeli dikkate alınmalıdır. Anayasa Mahkemesi de kaba veya rahatsız edici her sözün otomatik biçimde hakaret sayılamayacağını; mahkemelerin ifade özgürlüğü ile itibar hakkı arasında somut bir denge kurması gerektiğini vurgulamaktadır ².

TCK’nın 106. maddesinde düzenlenen tehdit, muhataba kendisinin veya yakınının hayatına, vücut ya da cinsel dokunulmazlığına saldırı gerçekleştirileceğinin bildirilmesiyle oluşabilir. Malvarlığına büyük zarar veya başka bir kötülük bildirimi de maddedeki koşullarla suç teşkil edebilir ¹.

“Adresini biliyorum, seni öldüreceğim” gibi ciddi ve muhatabı korkutmaya elverişli açıklamalar açık risk taşır. Buna karşılık öfkeyle söylenen her sert söz tehdit değildir. Sözün geleceğe yönelik kötülük bildirip bildirmediği, failin bunu gerçekleştirebilecek görünüm verip vermediği, tarafların ilişkisi ve paylaşımın yapıldığı bağlam birlikte değerlendirilir. Etiketleme veya fotoğraf ve adres bilgisi ekleme, tehdidin ciddiyetini güçlendirebilir.

TCK’nın 216. maddesi, halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı bir kesimini diğer kesim aleyhine alenen kin ve düşmanlığa tahrik etmeyi; birinci fıkra yönünden kamu güvenliği açısından açık ve yakın tehlike koşuluyla cezalandırır. Maddenin diğer fıkralarında belirli toplumsal kesimleri veya dinî değerleri alenen aşağılama ayrıca düzenlenmiştir ¹.

Bir politikayı, dini yorumu veya toplumsal görüşü sert biçimde eleştirmek tek başına bu suçu oluşturmaz. Buna karşılık belirli bir topluluğa karşı saldırı, dışlama veya şiddet çağrısı yapılması; insanlık dışı ve düşmanlaştırıcı ifadelerin geniş kitlelere sistematik biçimde yayılması ciddi ceza riski doğurur. “Bu görüşe katılmıyorum” ile “bu gruba saldırın, burada yaşamasınlar” ifadeleri arasındaki hukuki fark belirgindir.

TCK’nın 299. maddesi Cumhurbaşkanına hakareti ayrıca suç olarak düzenlemekte ve kovuşturmayı Adalet Bakanının iznine bağlamaktadır ¹. Ancak siyasi makamı hedef alan ağır, hicivli veya rahatsız edici eleştiri ile kişisel hakaret birbirinden ayrılmalıdır.

AİHM, Vedat Şorli/Türkiye kararında Cumhurbaşkanına yönelik sosyal medya paylaşımları nedeniyle verilen hapis cezası ve tutukluluğun ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine karar vermiş; devlet başkanına diğer kişilerden daha ayrıcalıklı ceza hukuku koruması sağlanmasını Sözleşme’nin ruhuyla bağdaşmaz bulmuştur ⁴. Bu nedenle TCK m.299 uygulanırken makamın korunması, eleştiriyi cezalandırmanın gerekçesi hâline getirilmemelidir.

Bir kişinin telefon numarası, adresi, kimlik bilgisi, sağlık verisi, banka bilgileri veya konumunun hukuka aykırı biçimde paylaşılması TCK’nın 136. maddesi kapsamında kişisel verileri verme veya yayma suçunu gündeme getirebilir ¹. Bilginin daha önce sınırlı bir çevrede bilinmesi, sınırsız biçimde yayılmasına otomatik olarak izin vermez.

Örneğin tartışılan kişinin ev adresini “gidip hesabını sorun” notuyla paylaşmak; hem kişisel veri hem de olayın bağlamına göre tehdit veya suça teşvik yönünden risklidir. Haber verme ve kamusal yarar savunması ise verinin paylaşılması için gerekli, ölçülü ve konuya doğrudan bağlı olmalıdır.

Rıza dışı mahrem görüntü, ses veya özel yaşam bilgisinin sosyal medyada yayımlanması TCK’nın 134. maddesi kapsamında değerlendirilebilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, kişilerin özel bölgelerinin bilgileri ve rızaları dışında görüntülenmesini kişisel veri kaydetme değil, özel hayatın gizliliğini ihlal kapsamında ele almıştır ³.

Özel mesajların, mahrem fotoğrafların veya kapalı ortam görüntülerinin “ifşa” amacıyla yayımlanması yüksek risk taşır. Görüntünün mağdur tarafından geçmişte başka bir kişiye gönderilmiş olması, üçüncü kişilerin bunu sosyal medyada yaymasına rıza verildiği anlamına gelmez.

Anayasa’nın 26. ve AİHS’nin 10. maddeleri yalnızca kabul gören fikirleri değil; rahatsız eden, sarsan ve inciten açıklamaları da korur. Bununla birlikte gerçek kişilere yönelik ağır kişisel saldırılar, ciddi tehditler, şiddete çağrı ve mahremiyet ihlalleri aynı korumadan yararlanmaz ^{2 4}.

Değerlendirmede paylaşımın tamamı, toplumsal tartışmaya katkısı, hedef kişinin konumu, olgu isnadının dayanağı, kullanılan dil, erişim düzeyi ve yaptırımın caydırıcı etkisi birlikte ele alınmalıdır. Beğeni veya yeniden paylaşımın sorumluluğu da otomatik kabul edilmemeli; kullanıcının içeriği benimseyip yayma iradesi somut olarak araştırılmalıdır.

Sosyal medya davalarında ceza hukukunun ilk değil, son araç olması gerektiği kanaatindeyiz. Sert siyasi eleştirinin, hicvin ve rahatsız edici görüşlerin yalnızca üslup gerekçesiyle cezalandırılması demokratik toplum bakımından caydırıcı etki yaratır. Özellikle kamu gücü kullanan kişilere yönelik eleştiri sınırının daha geniş kabul edilmesi, Anayasa’nın 26. maddesi ve AİHM içtihadının gereğidir ^{2 4}.

Buna karşılık ifade özgürlüğü; hedef gösterme, inandırıcı şiddet tehdidi, toplumsal kesimlere saldırı çağrısı veya mahrem verilerin ifşası için koruyucu bir kalkan değildir. Mahkemeler suç tiplerini genişletici yorumlamamalı; paylaşımın bağlamını, erişimini ve gerçek zarar ya da tehlike kapasitesini açıkça gerekçelendirmelidir. Aksi yaklaşım, kanunilik, öngörülebilirlik ve ölçülülük ilkeleri bakımından tartışmalıdır ^{1 2}.

Genel bilgilendirme notu: Bu metin genel hukuki bilgi vermektedir. Her paylaşım; kullanılan sözler, görsel içerik, muhatap, erişim biçimi ve delil durumu bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.